De voorbije tijd hield één vraag mij bezig: wat gebeurt er wanneer een bijenvolk zomaar verdwijnt?
Niet sterft in de winter. Niet langzaam wegkwijnt onder de druk van varroa. Maar gewoon... verdwijnt.
Op de Strackxhoeve, een regeneratieve hoeve waar ik een bijenboomstam plaatste, maakte ik dit van dichtbij mee. In maart werd de boomstam geplaatst. In mei koos een zwerm ervoor om er zijn thuis van te maken. Het volk groeide uit tot een sterke gemeenschap die prachtige raten bouwde. Toen ik later, in september, terugkwam, was de boom echter leeg.
Geen broed. Geen voedsel. Geen bijen. Alleen de raten bleven achter.
Nog opvallender: ook drie andere volkjes op dezelfde locatie gingen verloren.
Sindsdien ben ik mij meer gaan verdiepen in wat men noemt Colony Collapse Disorder (CCD), ook wel verdwijnziekte genoemd.
Wat is Colony Collapse Disorder?
In de wetenschappelijke wereld wordt CCD beschreven als een verschijnsel waarbij een groot deel van de werkbijen verdwijnt, terwijl de koningin, voedselvoorraden en vaak ook broed achterblijven. De bijen keren eenvoudigweg niet meer terug naar het nest. Onderzoekers vermoeden dat verschillende factoren samen een rol spelen, waaronder varroa, virussen, pesticiden, voedingsgebrek en andere vormen van stress.
Opvallend is dat er meestal geen eenduidige oorzaak wordt gevonden. Veel onderzoekers spreken tegenwoordig niet meer over één ziekte, maar over een samenspel van verzwakkende factoren.
Dat beeld herken ik.
Hoe meer ik over bijen leer, hoe minder ik geloof in simpele verklaringen.
De bij leeft in een landschap
Wanneer een volk verdwijnt, zoeken wij vaak naar oorzaken in de kast.
Zit er varroa? Was er voldoende honing? Was de koningin nog goed? Maar een honingbij leeft niet alleen in haar kast. Een bijenvolk leeft in een landschap.
Een werkster vliegt kilometers ver op zoek naar nectar, stuifmeel en water. Wat zij onderweg tegenkomt, draagt zij mee terug naar het volk. De gezondheid van een volk weerspiegelt daarom niet alleen de toestand van één tuin of één weide, maar van een veel groter gebied.
Dat maakt het verlies van vier volken op een regeneratieve hoeve bijzonder confronterend.
Want betekent dit dat regeneratief boeren niet werkt? Dat denk ik niet.
Misschien toont het juist aan hoe moeilijk het geworden is om één gezond eiland te creëren in een groter landschap dat nog steeds beïnvloed wordt door monoculturen, voedselarmoede, pesticiden en herbiciden.
Een bij kent immers geen perceelsgrenzen.
De antroposofische blik
Binnen de antroposofie wordt een bijenvolk niet alleen gezien als een verzameling insecten, maar als één levend wezen. Rudolf Steiner sprak in zijn beroemde bijenlezingen over het volk als een organisme dat een eigen intelligentie en samenhang bezit.
Vanuit die visie gaat de bijencrisis niet alleen over ziekteverwekkers of schadelijke stoffen.
Ze gaat ook over de relatie tussen mens en natuur.
Veel biodynamische imkers stellen zich de vraag of de moderne mens zich niet te ver heeft verwijderd van de natuurlijke levensprocessen van de bij. Een volk wordt vaak bekeken als een productiemiddel, terwijl het misschien eerder een partner is waarmee wij een relatie aangaan.
Vanuit die gedachte is CCD meer dan een technisch probleem.
Het is een signaal.
Een waarschuwing dat ergens een evenwicht verloren is gegaan.
Wat proberen de bijen ons te vertellen?
Misschien is dat wel de vraag die mij het meest bezighoudt.
Niet: "Waaraan zijn de bijen gestorven?"
Maar: "Wat proberen de bijen ons duidelijk te maken?"
De bij wordt vaak gezien als een boodschapper van de verbinding tussen bloemen, bodem, bomen, dieren en mensen.
Wanneer steeds meer volken verdwijnen, kunnen we dat natuurlijk bekijken vanuit statistieken, analyses en onderzoek. Dat is belangrijk en noodzakelijk.
Maar misschien mogen we ook luisteren met ons hart.
Misschien vertellen de bijen ons dat een landschap meer nodig heeft dan enkele bloemrijke plekken.
Misschien herinneren ze ons eraan dat alles met alles verbonden is.
Dat gezonde bodems, gezonde planten, gezonde insecten en gezonde mensen niet los van elkaar bestaan.
De leegte van de bijenboom
Wat mij uiteindelijk het meest bijblijft, is niet het feit dat de bijen verdwenen zijn.
Het is de stilte die achterbleef. De raten hangen nog steeds in de boomstam. Elke cel werd gebouwd door duizenden kleine werksters. Elke centimeter was ooit gevuld met leven. Wanneer ik de boom open, voel ik nog steeds ontzag voor wat daar tot stand kwam. Maar ik voel ook verdriet. Niet alleen om een verloren volk. Ook om het mysterie. Omdat ik waarschijnlijk nooit volledig zal begrijpen wat er gebeurd is.
En misschien is dat precies wat de bijen mij proberen te leren. Dat niet alles opgelost hoeft te worden. Dat sommige vragen open mogen blijven. En dat ware aandacht soms begint waar zekerheid ophoudt.
"Misschien is Colony Collapse Disorder geen ziekte van de bij alleen. Misschien is het een spiegel die ons toont hoe gezond of ongezond het landschap rondom ons geworden is."
Reactie plaatsen
Reacties