Zou deze mysterieuze vogel onze onverwachte bondgenoot kunnen worden?

Terwijl heel wat imkers hun vallen controleren, nesten opsporen en zich zorgen maken over de volgende generatie Aziatische hoornaars, duikt er plots een onverwachte gast op in Vlaanderen.

Een vogel uit de verre Siberische taiga. Een vogel die duizenden kilometers heeft gereisd. En een vogel waarvan recent werd waargenomen dat hij nesten van Aziatische hoornaars openbreekt en leegrooft.

Zou de dunsnavelnotenkraker een onverwachte bondgenoot kunnen worden in onze strijd tegen de Aziatische hoornaar?

Het is een hoopvolle gedachte. Maar tegelijk een vraag waar vandaag nog niemand een definitief antwoord op heeft.

Een reiziger uit een andere wereld

De dunsnavelnotenkraker (Nucifraga caryocatactes macrorhynchos) leeft normaal in de uitgestrekte naaldbossen van Siberië. Daar, tussen lariksen, sparren en dennen, leidt hij een verborgen bestaan. Hij behoort tot de familie van de kraaiachtigen, dezelfde slimme familie als kraaien, raven, kauwen en gaaien.

Met een lengte van ongeveer 32 tot 35 centimeter is hij ongeveer zo groot als een Vlaamse gaai. Zijn donkere chocoladebruine verenkleed is bezaaid met witte stippen. Zijn lange, slanke snavel onderscheidt hem van de Europese notenkraker.

Normaal zouden we hem hier niet tegenkomen.

Maar sommige jaren gebeurt er iets bijzonders.

Wanneer de zaadoogst in Siberië tegenvalt, trekken groepen vogels westwaarts op zoek naar voedsel. Dan ontstaan zogenaamde invasie- of influxjaren. De huidige toestroom in Vlaanderen wordt algemeen gezien als zo'n uitzonderlijke gebeurtenis. De vorige grote invasie van Siberische notenkrakers in de Lage Landen vond plaats in 1968.

Wanneer wij dus een dunsnavelnotenkraker in Vlaanderen zien, kijken we eigenlijk naar een boodschapper uit de Siberische bossen.

Een vogel met een uitzonderlijk geheugen

Wat mij misschien nog meer fascineert dan zijn lange reis, is zijn levenswijze.

De notenkraker is een verzamelaar.

In goede jaren verstopt hij duizenden zaden in de bodem, tussen mos, onder boomwortels en in spleten van schors. Maanden later vindt hij een groot deel van die voorraad terug, zelfs wanneer alles onder sneeuw verborgen ligt. Zijn geheugen behoort tot de indrukwekkendste van de vogelwereld.

Maar niet alle verstopte zaden worden teruggevonden.

Daardoor is deze vogel ook een bosplanter.

Vergeten zaden kunnen ontkiemen en uitgroeien tot nieuwe bomen. Zonder dat hij het beseft, helpt de notenkraker hele bossen vernieuwen. 

Dat beeld raakt mij.

Terwijl hij voedsel verzamelt voor zijn eigen toekomst, zaait hij ook toekomst voor andere generaties.

En dan kwam het nieuws over de hoornaars

Wat de laatste weken zoveel aandacht trekt, is niet alleen de vogel zelf.

Vogelwaarnemers zagen dat dunsnavelnotenkrakers nesten van Aziatische hoornaars plunderen. Daarbij eten ze larven uit het nest en mogelijk ook jonge koninginnen. Dat gedrag werd zowel in Vlaanderen als in Nederland waargenomen volgens verschillende waarnemers. Het was zelfs één van de opvallendste vaststellingen van deze influx. 

Voor imkers klinkt dat bijna als het antwoord waar velen op hopen.

Maar hier moeten we voorzichtig blijven.

Vandaag weten we nog niet of de dunsnavelnotenkraker werkelijk een betekenisvolle invloed kan hebben op de populatie van de Aziatische hoornaar. Er zijn waarnemingen van geplunderde nesten, maar er bestaat voorlopig geen wetenschappelijk bewijs dat deze vogel de verspreiding van de soort merkbaar zal afremmen.

Daarvoor zijn nog veel meer observaties nodig.

En toch...

Het nieuws geeft hoop.

De natuur leert mee

Toen de Aziatische hoornaar in Europa verscheen, had hij hier nauwelijks natuurlijke vijanden.

Dat was één van de redenen waarom hij zich zo snel kon verspreiden.

Maar ecosystemen zijn levende netwerken.

Vogels, zoogdieren, insecten en andere dieren ontdekken geleidelijk nieuwe voedselbronnen. Sommige soorten leren dat larven van een exotische hoornaar eetbaar zijn. Andere soorten ontdekken hoe ze nesten kunnen openbreken.

Misschien kijken we vandaag naar het begin van zo'n proces.

Misschien ook niet.

Dat weten we nog niet.

Maar het feit dat een vogel uit Siberië spontaan nesten van Aziatische hoornaars aanvalt, toont wel aan dat de natuur niet passief toekijkt.

Ze reageert.

Ze zoekt.

Ze past zich aan.

Een boodschap voor imkers

Als natuurimker heb ik geleerd dat niet elke oplossing uit een fabriek, een laboratorium of een handleiding hoeft te komen.

Soms moeten we gewoon goed kijken. Kijken naar wat er rondom ons gebeurt.

Een vogel die meer dan drieduizend kilometer aflegt omdat de Siberische dennen dit jaar minder zaden dragen.

Een vogel die bossen helpt planten. Een vogel die misschien hoornaarnesten openbreekt.

Het zijn kleine stukjes van een veel groter verhaal.

Of de dunsnavelnotenkraker uiteindelijk een belangrijke bondgenoot wordt in de strijd tegen de Aziatische hoornaar, weet vandaag niemand. Maar alleen al het feit dat hij hier is, dat hij wordt waargenomen en dat hij nieuwsgierig onze ecosystemen verkent, geeft hoop.

Misschien ligt de oplossing niet in één soort. Misschien ligt ze in het vermogen van de natuur om telkens opnieuw evenwicht te zoeken.

En misschien brengt deze kleine reiziger uit Siberië ons een belangrijke herinnering:

de natuur werkt vaak trager dan wij zouden willen, maar ze is zelden zo machteloos als wij soms denken.

"Wanneer een nieuw probleem verschijnt, zoekt de natuur vaak al naar een antwoord voordat wij de vraag volledig begrijpen."