Een verhaal dat opnieuw verteld wilde worden

Mijn vader Jan Reszczynski en ikzelf Olga Reszczynski

Onlangs las ik een oproep van Jos Willemse, jarenlang biodynamisch imker bij Odin in Nederland. Hij werkt aan een boek met persoonlijke ervaringen van imkers en niet-imkers over hun ontmoetingen met bijen. Geen technisch boek over bijenhouden, honing of kasttypes, maar een verzameling van ervaringen. Verhalen over wat er soms gebeurt tussen mensen en bijen. Verhalen die vaak moeilijk uit te leggen zijn en die daarom niet altijd verteld worden. Ik stuurde Jos een bericht. Niet omdat ik meteen wist welk verhaal ik wilde delen, maar omdat veel van wat ik schrijf op deze website raakt aan die zoektocht. Mijn rubriek Zielschrift staat immers vol verhalen, observaties, vragen en ervaringen rond bijen, natuur en het leven.

Zijn antwoord verraste me.

Hij had uitgebreid op mijn website rondgekeken en schreef dat hij mijn teksten ervoer als liefdevolle mijmeringen en het leven met vragen. Dat vond ik een mooie omschrijving. Maar tegelijk gaf hij aan dat hij niet zozeer op zoek was naar beschouwingen, maar naar concrete ervaringen. Gebeurtenissen die iemand daadwerkelijk had meegemaakt. Dat zette me aan het denken.

Er zijn in al die jaren met de bijen heel wat bijzondere momenten geweest. Sommige klein, andere groot. Toch kwam ik steeds weer uit bij hetzelfde verhaal.

Het verhaal waarmee mijn eigen imkerpad eigenlijk opnieuw begon.

Mijn vader en de bijen

Mijn vader werd geboren in 1936 in Polen en was imker.

Hij was degene die mij de wereld van de bijen liet ontdekken. Ook mijn oom en tante in Polen hadden bijen en leerden me veel, maar het waren vooral de uren naast mijn vader aan de bijenkasten die mij gevormd hebben.

In oktober 2008 overleed hij.

Op dat moment stonden er nog verschillende bijenvolken op zijn standplaats. Door de jaren heen waren er al volken verdwenen, gestorven of gezwermd. Kort voor zijn overlijden was er nog één sterk volk aanwezig. Ik herinner me dat ik hem vertelde hoe goed het volk ervoor stond. Er was een mooie gemerkte koningin, voldoende voedsel en een gezonde voorraad honing.

Na zijn overlijden ging ik terug naar de kasten. Dat klinkt misschien vreemd, maar in verschillende Europese tradities bestaat de gewoonte om het overlijden van een imker aan de bijen mee te delen. Toen ik ging kijken, was het volk verdwenen. Niet alleen de bijen. Ook de voedselvoorraad was weg. De kast was leeg.

Alles wat nog overbleef van zijn imkerij leek uiteen te vallen. Mijn broers hadden geen belangstelling voor de bijen. Niemand verzorgde de kasten nog. Zelf kon ik er moeilijk naartoe gaan. De bijen waren zo sterk verbonden met mijn vader dat ik ze een tijd lang gewoon liet staan.

De grote opkuis

Enkele maanden later besloot ik de draad weer op te nemen. Niet om opnieuw te beginnen met de bijen, maar om op te ruimen. Mijn plan was eenvoudig. De oude kasten leegmaken, beschadigde ramen verwijderen, alles opkuisen en voorbereiden zodat ik later in de lente ergens een zwerm zou kunnen vinden. Ik verwachtte geen enkele levende bij meer aan te treffen. Integendeel. Ik verwachtte wasmotten, muizen, lege kasten en veel werk.

Het was een emotionele periode. Het verdriet om mijn vader was nog vers. Daarbij kwam de frustratie dat ik alles alleen moest aanpakken. Ik had thuis een dochtertje van iets meer dan een jaar oud. Mijn man bleef die dag thuis zodat ik rustig naar de bijenstand kon gaan. Gewapend met wat gereedschap trok ik naar de kasten. Kast na kast ging open.

Leegte. Beschadigde ramen. Sporen van wasmotten(echt geen leuk zicht). Muizen. Verval.

Tot ik bij één bepaalde kast kwam.

Ik gooide het dak open. Haalde één latje weg. Dan een tweede. Toen een derde. En plots rook ik die typische geur. De geur van een levend volk.

Ik keek opnieuw. En zag bijen. Veel bijen. Ik schrok werkelijk.

Ik was er absoluut zeker van geweest dat deze kast leeg was. Aan de buitenkant was geen activiteit zichtbaar. Geen vliegbewegingen. Geen leven. En toch zat er een volledig volk.

De koningin

Ik had geen imkermateriaal meegebracht omdat ik niet verwachtte dat er nog bijen zouden zijn. Tussen het oude materiaal zocht ik een beroker bij elkaar. Hier en daar lag nog wat vermolmd hout. Een kastbeitel had ik niet meer. Ik denk dat ik een schroevendraaier of zelfs mijn zakmes gebruikte om de ramen los te maken. Langzaam begon ik het volk te inspecteren. Van raam naar raam. Op zoek naar de koningin.

In mijn hoofd liepen op dat moment allerlei emoties door elkaar. Verdriet. Verwarring. Opluchting. Hoop. Twijfel. Dankbaarheid. En ook angst.

Want als dit volk werkelijk leefde, wat moest ik er dan mee doen? Ik had jarenlang vooral geholpen bij de bijen van mijn vader. Nu stond ik er alleen voor. 

Toen zag ik haar. De koningin.

Meteen viel op dat ze niet gemerkt was. Het was niet dezelfde koningin als die van mijn vader. Dit was een andere.

Een jonge koningin. Mooi leggend. Omringd door een sterk en gezond volk. Dat moment staat nog altijd in mijn geheugen gegrift. Omdat het voor mij voelde als een antwoord op een vraag die ik al maanden met mij meedroeg. 

Op dat ogenblik dacht ik onmiddellijk aan mijn vader. Ik voelde zijn aanwezigheid heel sterk. Of dat werkelijk zo was, weet ik niet. Wat ik wel weet, is dat ik daar tussen die kasten stond te huilen en te lachen tegelijk. Van opluchting. Van dankbaarheid. Van verwarring.

Ik had verwacht alles af te sluiten. In plaats daarvan vond ik een nieuw begin. Een nieuw begin maar anders dan ik verwachtte. 

Sinds die dag ben ik verder gegaan met de bijen. Voor iemand anders was het misschien gewoon een onverwacht ontdekt volk. Voor mij was het een ervaring die mijn verdere leven mee richting heeft gegeven. Is het volk mij toevertrouwd? Is het naar mij toegekomen als een teken om dit verder te zetten?

Dat weet ik niet. Wat ik wel weet, is dat die ervaring bijna twintig jaar later nog steeds even levend aanvoelt.

Een kleine wereld

Tijdens onze mailwisseling vertelde Jos dat Bas Strijker zijn opvolger werd als Odin-imker. Dat vond ik bijzonder. Nog niet zo lang geleden volgde ik namelijk een workshop boomimkeren bij Bas. Drie dagen lang werkte ik daar aan mijn eigen bijenboomstam. Bas vertelde met veel respect over Jos, zijn voorganger. Je voelde dat hij het als een eer beschouwde om het werk van Jos verder te mogen zetten.

De wereld van de bijen blijkt soms verrassend klein.

En misschien is dat ook wat deze oproep mij gebracht heeft. Niet de vraag of mijn verhaal ooit in een boek terechtkomt.

Maar wel de kans om een ervaring die al jaren in mijn hart leefde eindelijk volledig neer te schrijven.

En daarvoor ben ik dankbaar.